از نظام متكامل حكومتى نداشت « 1 » ، نظامى كاملا جديد بود ؛ بنابر اين بايستى - همچنان‌كه يادآور شديم - اقدامى متمركز و در سطحى وسيع براى آگاه كردن مردم نسبت به آن صورت مىگرفت . ثانيا : طرح « شورا » به مثابهء يك انديشه و نظريه ، داراى ابهام است و صرف طرح آن براى تنفيذ و اجرا كافى نيست ؛ بلكه بايد تمام جزئيات و موازين و معيارهاى ارزيابى به هنگام اختلاف‌نظر اعضاى شورا بيان شود تا معلوم گردد معيار ، بر اساس عدد و كميت است و يا آگاهى و كيفيت و يا موارد ديگرى ، كه ويژگىهاى نظريهء شورا را مشخص مىكند و آن را شايستهء اجرا ، پس از رحلت پيامبر مىنمايد « 2 » .

--> ( 1 ) - مسألهء عدم نظام حكومتى در جزيرة العرب - قبل از بعثت پيامبر و تأسيس حكومت اسلامى در مدينه - مورد اتفاق تمامى مورخان است ، زيرا از يك طرف اساسا دولتى در اين منطقه وجود نداشت و از سوى ديگر ، عرب همواره بر عادات و سنت‌هاى قبيله‌اى پايبند بود . ر . ك : محاضرات في تاريخ العرب ، دكتر صالح احمد العلى ، چاپ دوم ، بغداد ؛ محاضرات في تاريخ العرب الاسلام ، دكتر عبد اللطيف طيباوى ، ج 1 ، ص 121 ، دار الاندلس - بيروت 1963 - ؛ تاريخ العرب قبل الاسلام ، بخش سياسى ، د . جواد على ، چاپ دار المجمع العلمي العراقي ؛ تاريخ الاسلام السياسي ، دكتر حسن ابراهيم حسن ، ص 51 . ( 2 ) - زيرا براى اجتناب از بروز خطرهايى كه در صورت نبودن معيارهاى معيّن در زمينهء زمامدارى مسلمانان پس از پيامبر ، طبيعى است وجود داشته باشد ، ضرورت دارد جزئيات اين موضوع به اندازهء كافى روشن شده باشد .